Ενδοοικογενειακή βία

Ενδοοικογενειακή βία είναι η τέλεση αξιόποινης πράξης σε βάρος μέλους της οικογένειας ή σε βάρος προσώπου που δέχεται τις υπηρεσίες φορέα παροχής κοινωνικής μέριμνας στον οποίο ο δράστης εργάζεται.
Ως οικογένεια νοείται η κοινότητα που αποτελείται από συζύγους ή πρόσωπα που συνδέονται με σύμφωνο συμβίωσης ή γονείς και συγγενείς πρώτου και δεύτερου βαθμού εξ αίματος ή εξ αγχιστείας και τα εξ υιοθεσίας τέκνα τους.
Στην οικογένεια περιλαμβάνονται, εφόσον συνοικούν, συγγενείς εξ αίματος ή εξ αγχιστείας μέχρι τέταρτου βαθμού και πρόσωπα των οποίων επίτροπος, δικαστικός συμπαραστάτης ή ανάδοχος γονέας έχει ορισθεί μέλος της οικογένειας, καθώς και κάθε ανήλικο πρόσωπο που συνοικεί στην οικογένεια.
Οι διατάξεις του νόμου εφαρμόζονται και στους μόνιμους συντρόφους και στα τέκνα, κοινά ή ενός εξ αυτών, στους πρώην συζύγους, στα μέρη συμφώνου συμβίωσης που έχει λυθεί, καθώς και στους πρώην μόνιμους συντρόφους.
Τέλος, θύμα ενδοοικογενειακής βίας είναι και κάθε πρόσωπο ενήλικο ή ανήλικο, στην οικογένεια του οποίου τελείται αξιόποινη πράξη, ανθρωποκτονία με δόλο, θανατηφόρα σωματική βλάβη, βιασμός, κατάχρηση ανίκανου προς αντίσταση σε γενετήσια πράξη. 

Σε περίπτωση διαπράξεως εγκλήματος ενδοοικογενειακής βίας είναι δυνατόν, αν υπό τις συγκεκριμένες συνθήκες κρίνεται απαραίτητο για την προστασία της σωματικής και ψυχικής υγείας του θύματος, να επιβληθεί στον κατηγορούμενο από το αρμόδιο ποινικό δικαστήριο στο οποίο παραπέμπεται να δικασθεί ή από τον αρμόδιο ανακριτή ή από το δικαστικό συμβούλιο και για όσο χρονικό διάστημα απαιτείται, ο περιοριστικός όρος της απομάκρυνσης του από την οικογενειακή κατοικία, η μετοίκηση του, η απαγόρευση να προσεγγίζει τους χώρους κατοικίας ή και εργασίας του θύματος, κατοικίες στενών συγγενών του, τα εκπαιδευτήρια των παιδιών και ξενώνες φιλοξενίας. Η ισχύς του παραπάνω περιοριστικού όρου παύει αυτοδικαίως μετά την έκδοση οριστικής αποφάσεως ή της διατάξεως του εισαγγελέα με την οποία αρχειοθετείται η υπόθεση λόγω ποινικής διαμεσολάβησης. Τα ίδια ως άνω αποτελέσματα μπορεί να πετύχει το θύμα με την άσκηση αίτησης ασφαλιστικών μέτρων για προσωρινή ρύθμιση κατάστασης ενώπιον του δικαστή του πολιτικού δικαστηρίου.

Το σημαντικότερο σημείο του νομοθετήματος είναι η πρόβλεψη του θεσμού της ποινικής διαμεσολάβησης (διαδικασία που δυστυχώς στην πράξη σπάνια ακολουθείται). Η ποινική διαμεσολάβηση παρέχει τη δυνατότητα στον υπαίτιο να αποφύγει την σε βάρος του ποινική καταδίκη εφόσον μετά από πρόταση του αρμόδιου Εισαγγελέα είτε πριν την άσκηση της ποινικής δίωξης ή και μετά, ενώπιον του δικαστηρίου το οποίο για το λόγο αυτό αναβάλλει, προβαίνοντας σε μια είδους «συμφωνία».

Ειδικότερα, ο υπαίτιος πρέπει να υποσχεθεί ότι στο μέλλον δεν πρόκειται να διαπράξει οποιαδήποτε πράξη ενδοοικογενειακής βίας, ότι δέχεται για εύλογο χρονικό διάστημα να διαμείνει εκτός οικογενειακής κατοικίας, εφόσον το αιτηθεί το θύμα και ότι θα προβεί άμεσα στην άρση και αποκατάσταση των συνεπειών της άδικης πράξης του κυρίως με την καταβολή χρηματικής ικανοποίησης. Ταυτόχρονα υποχρεούται να παρακολουθήσει συμβουλευτικό – θεραπευτικό πρόγραμμα σε δημόσιο φορέα, με όποια μέθοδο και για όσο χρονικό διάστημα κρίνει ο υπεύθυνος σύμβουλός του. Η ολοκλήρωση του προγράμματος πιστοποιείται με έκθεση του αρμόδιου φορέα, η οποία επισυνάπτεται στο φάκελο της ποινικής δικογραφίας.

Το κουμπί πανικού (panic button) είναι μια εφαρμογή που μπορεί να εγκατασταθεί σε smartphones, τα οποία υποστηρίζουν λογισμικά ios και android, ανεξαρτήτως του παρόχου κινητής τηλεφωνίας με τον οποίο είναι συμβαλλόμενο το εγγεγραμμένο πρόσωπο. Χορηγείται σε θύματα ενδοοικογενειακής βίας-κατόχους κινητού τηλεφώνου, από τα αρμόδια Τμήματα Ασφαλείας, κατόπιν υποβολής έγκλησης ή από το ΚΕΘΙ, χωρίς να απαιτείται η υποβολή έγκλησης.
Οι αστυνομικές αρχές, μετά από καταγγελία για ενδοοικογενειακή βία, ενημερώνουν το θύμα για τη δυνατότητα να εγκαταστήσει την εφαρμογή του panic button στην συσκευή του κινητού τηλεφώνου, καθώς και για την διαδικασία και τους όρους εγκατάστασης και χρήσης.
Για την εγγραφή στην εφαρμογή απαιτείται η συμπλήρωση του ονοματεπώνυμου, του Αριθμού Μητρώου Κοινωνικής Ασφάλισης (ΑΜΚΑ) και των στοιχείων διαμονής και επικοινωνίας του δικαιούχου, καθώς και η εισαγωγή του αριθμητικού κωδικού, που χορηγείται από τις αρμόδιες υπηρεσίες, ενώ ταυτόχρονα καταχωρείται και κάθε άλλη απαραίτητη πληροφορία.
Μόλις ολοκληρωθεί η διαδικασία εγγραφής, το θύμα έχει την δυνατότητα να ειδοποιεί τη διεύθυνση άμεσης δράσης, με το πάτημα της σχετικής ένδειξης στην οθόνη του κινητού τηλεφώνου του, σε περίπτωση που βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο ή σε απειλή κινδύνου της ζωής ή της σωματικής ακεραιότητάς, με αποτέλεσμα να της παρασχεθεί άμεση βοήθεια χωρίς να γίνει η έκκλησή της αντιληπτή και να εξαγριώσει τον θύτη.
Η ως άνω διαδικασία διέπεται από τις διατάξεις του νόμου περί Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων. 

Ο ανήλικος μάρτυρας-θύμα ενδοοικογενειακής βίας, εξετάζεται παρουσία ειδικά εκπαιδευμένου παιδοψυχολόγου ή παιδοψυχιάτρου (ή ψυχολόγου ή ψυχιάτρου), ο οποίος διορίζεται και παρίσταται ως πραγματογνώμονας και υπηρετεί στα Αυτοτελή Γραφεία Προστασίας Ανηλίκων Θυμάτων, όπου λαμβάνει χώρα η κατάθεση του ανηλίκου, ή σε περιοχές που αυτά δε λειτουργούν σε χώρους κατάλληλα προσαρμοσμένους, με την παρουσία ειδικών ψυχικής υγείας οι οποίοι περιλαμβάνονται στον κατάλογο πραγματογνωμόνων.
Ο παιδοψυχολόγος ή ο παιδοψυχίατρος προετοιμάζει τον ανήλικο για την εξέταση, συνεργαζόμενος προς τούτο με τους προανακριτικούς υπαλλήλους και με τους δικαστικούς λειτουργούς, καθώς και με τους τυχόν διορισμένους τεχνικούς συμβούλους του κατηγορουμένου, μη εφαρμοζομένου κατά τα λοιπά του άρθρου 207 ως προς το θέμα της προσωπικής επαφής με τον ανήλικο. Για το σκοπό αυτό χρησιμοποιεί κατάλληλες διαγνωστικές μεθόδους, αποφαίνεται για την αντιληπτική ικανότητα και την ψυχική κατάσταση του ανηλίκου και διατυπώνει τις διαπιστώσεις του σε γραπτή έκθεση, που αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της δικογραφίας.
Η εξέταση του ανηλίκου διενεργείται από τους προανακριτικούς υπαλλήλους και τους δικαστικούς λειτουργούς δια του παριστάμενου παιδοψυχολόγου ή παιδοψυχιάτρου. Κατά την εξέταση ο ανήλικος μπορεί να συνοδεύεται από τον νόμιμο εκπρόσωπό του (πχ γονέα), εκτός αν ο ανακριτής απαγορεύσει την παρουσία του προσώπου αυτού με αιτιολογημένη απόφασή του για σπουδαίο λόγο, ιδίως, σε περίπτωση σύγκρουσης συμφερόντων ή ανάμειξης του προσώπου αυτού στην ερευνώμενη υπόθεση.
Οι συνήγοροι των διαδίκων έχουν δικαίωμα να ζητήσουν να υποβληθούν στον ανήλικο από τον ανακρίνοντα ερωτήσεις, τις οποίες έχουν προηγουμένως διατυπώσει εγγράφως, εκτός αν κατά την κρίση του παιδοψυχολόγου ή του ψυχιάτρου οι ερωτήσεις αυτές είναι δυνατόν να επηρεάσουν την ψυχική κατάσταση του ανηλίκου.
Η κατάθεση του ανηλίκου συντάσσεται εγγράφως και καταχωρίζεται και σε ηλεκτρονικό οπτικοακουστικό μέσο. Η ηλεκτρονική προβολή της κατάθεσης του ανηλίκου αντικαθιστά τη φυσική παρουσία του στα επόμενα στάδια της διαδικασίας. Συμπερασματικά, ο ανήλικος δεν καταθέτει με φυσική παρουσία στο ακροατήριο αλλά η κατάθεσή του, η οποία έχει ληφθεί σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο και με την παρουσία ειδικού ψυχικής υγείας – πραγματογνώμονα, καταγράφεται σε οπτικοακουστικό μέσο και προβάλλεται κατά τη διάρκεια της δίκης ή όπου δεν υπάρχει υλικοτεχνική υποδομή προς τούτο, τα όσα έχει καταθέσει, αναγιγνώσκονται στο ακροατήριο. Μόνο στην περίπτωση που ο ανήλικος κατά την ακροαματική διαδικασία έχει εν τω μεταξύ συμπληρώσει το δέκατο όγδοο έτος της ηλικίας του μπορεί να παρίσταται αυτοπροσώπως και μόνο στην περίπτωση που αυτό έχει κριθεί απολύτως αναγκαίο, προκειμένου να αποφευχθεί η δευτερογενής θυματοποίησή του.
Τα ίδια ισχύουν σε περίπτωση που κριθεί ότι ο ανήλικος πρέπει να καταθέσει συμπληρωματικά, με ερωτήσεις που έχουν διατυπωθεί από πριν και έχουν επιτραπεί από τον ειδικό παιδοψυχολόγο ή ψυχίατρο προκειμένου να μην κλονισθεί η ψυχική κατάσταση του ανηλίκου. Στην περίπτωση της συμπληρωματικής κατάθεσης, ο ανήλικος καταθέτει στον τόπο που τυχαίνει να βρίσκεται από ανακριτικό υπάλληλο που τον διορίζει ο δικαστής.
Σημειωτέον ότι, στις πολιτικές δίκες που κρίνουν αναφορικά με την ανάθεση της επιμέλειας του ανήλικου τέκνου, ο δικαστής διατηρεί το δικαίωμα προσωπικής επικοινωνίας μαζί του, οι οποία λαμβάνει συνήθως χώρα στο γραφείο του δικαστικού λειτουργού παρουσία μόνο εκείνου, χωρίς να διορίζεται ή να παρίσταται ειδικός ψυχικής υγείας, προκειμένου για την προετοιμασία και αξιολόγηση της κρίσης του ανήλικου τέκνου. 

Το Emergency Button είναι ένα εργαλείο το οποίο χρησιμοποιείται σε περιπτώσεις κινδύνου ζωής. Ενεργοποιώντας το κουμπί μέσω της εφαρμογής SAFE.YOUth ειδοποιείται και παρεμβαίνει άμεσα η Ελληνική Αστυνομία για την παροχή βοήθειας. Απαιτείται η προσυμπλήρωση μίας φόρμας με προσωπικά στοιχεία του ανηλίκου (προεγγραφή) για να ενεργοποιηθεί ως δυνατότητα, εντός της εφαρμογής.
Όταν ο ανήλικος χρήστης βρεθεί σε επείγουσα ανάγκη (βία,κακοποίηση,bulling) και πιέσει παρατεταμένα το Emergency Button ένα μήνυμα - ειδοποίηση με τα στοιχεία που έχει δηλώσει και τις συντεταγμένες της τοποθεσίας στην οποία βρίσκεται εκείνη τη στιγμή, αποστέλλεται στην Διεύθυνση Άμεσης Δράσης, προκειμένου να σταλεί άμεσα βοήθεια. Κατά τη διαδικασία της προεγγραφής υπάρχουν αναλυτικές οδηγίες που ο χρήστης πρέπει υποχρεωτικά να διαβάσει για να ολοκληρώσει την εγγραφή του.  

Κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, ιατροί, φαρμακοποιοί, φυσικοθεραπευτές, εκπαιδευτικοί, παιδαγωγοί, προπονητές, ειδικοί ψυχικής υγείας, όταν πληροφορούνται ή διαπιστώνουν ενδείξεις για την άσκηση ενδοοικογενειακής βίας, υποχρεούνται να το αναφέρουν στις αρχές, γραπτώς ή προφορικώς, ακόμα και τηλεφωνικώς και η υποχρέωση ισχύει ανεξαρτήτως ύπαρξης επαγγελματικού απορρήτου. Εξάλλου, τα παραπάνω πρόσωπα που προβαίνουν σε αναφορά εγκλήματος ενδοοικογενειακής βίας, δεν εγκαλούνται, δεν ενάγονται, δεν διώκονται πειθαρχικά, δεν απολύονται ούτε υφίστανται άλλου είδους κυρώσεις ή δυσμενή μεταχείριση, για το περιστατικό που ανέφεραν κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, παρά μόνο εάν προέβησαν εν γνώσει τους σε αναληθή αναφορά (άρθρο 23, παρ. 1 και 2 Ν.3500/2006 περί καταπολέμησης της ενδοοικογενειακής βίας).